Theo The Athletic, Liên đoàn bóng đá Mỹ (U.S. Soccer) đang đẩy mạnh cải cách đào tạo trẻ, với mục tiêu khiến bóng đá thanh thiếu niên Mỹ dễ chi trả và dễ tham gia hơn.
Kế hoạch này đã được khởi động từ trước khi World Cup 2026 nhắc dư luận rằng phải cải cách. Nó đã tiến triển nhiều tháng — trước cả thất bại của ĐT Mỹ trước Bỉ, trước cả cuộc tranh luận gay gắt về chế độ “trả tiền để thi đấu”, và trước cả việc Pochettino trở lại ĐT Mỹ với “đào tạo trẻ” là một trong những trách nhiệm bổ sung.
COO của U.S. Soccer Dan Helfrich theo dõi các thảo luận sau World Cup và cũng thừa nhận: “Chúng tôi không né tránh một đồng thuận phổ biến: môn thể thao của chúng ta vẫn chưa đủ rẻ để hạ ngưỡng tham gia xuống mức cần thiết cho việc phổ cập tối đa.”
Dù vậy, làm cho nó rẻ hơn và chữa dứt căn bệnh đã dày vò bóng đá Mỹ nhiều năm rõ ràng không đơn giản.
Helfrich nói với The Athletic: “Bóng đá thanh thiếu niên gồm nhiều chiều cạnh khác nhau nhưng liên kết với nhau. Để xây một kế hoạch thách thức hệ thống hiện hữu và dựng hệ thống mới, bạn phải hiểu hết các chiều cạnh ấy… rồi ghép các giải pháp nhắm vào những vấn đề đó lại với nhau.”
Ông giải thích chi phí chỉ là một trong bốn “chiều cạnh” mà U.S. Soccer đang cố “chinh phục”. Ba chiều còn lại lần lượt là “đồng bộ”, “HLV”, và “sân bãi” hay “cơ sở hạ tầng”.
Trong buổi phỏng vấn tại một khách sạn ở New York vào đêm trước trận chung kết World Cup năm ngoái, Helfrich lần lượt giới thiệu các chiều cạnh và một số phương án đề xuất. Ông còn bổ sung: “U.S. Soccer với tư cách tổ chức không thể là bên duy nhất đưa ra giải pháp cho tương lai bóng đá Mỹ. Chúng tôi cần là người khởi xướng đối thoại, để các bên liên quan rất đa dạng cùng tham gia — và họ cũng sẽ mang theo những ý kiến rất đa dạng.”
Chính những ý kiến và lợi ích khác nhau ấy khiến cải cách đào tạo trẻ hàng chục năm nay trở nên khó khăn. Dường như khó hình thành đồng thuận, cuối cùng dẫn đến trì trệ. Nếu không can thiệp, cái gọi là “chiến tranh bóng đá” — cuộc cạnh tranh tàn khốc giữa các giải trẻ và câu lạc bộ trực thuộc vì thị phần — có lẽ còn tệ hơn. Chi phí cũng đã vượt kiểm soát.
Nhưng U.S. Soccer không né những quan điểm xung đột ấy, mà cố đưa mọi bên vào cùng một căn phòng để bàn. Helfrich nói: “Tôi nghĩ điều đó sống còn để giải quyết vấn đề. Khi bạn muốn tái thiết hệ thống, tranh luận và bất đồng giữa các bên liên quan không phải gánh nặng — mà là nguồn lực.”
Nói thẳng hơn: việc họ đang làm là tái thiết.
Tại buổi họp mặt với phóng viên giữa tháng 7, Helfrich nói: “Chúng tôi không muốn làm hệ thống hiện tại rẻ hơn. Chúng tôi muốn xây một hệ thống mới, rồi làm nó thật sự rất rẻ.”
Ông bảo The Athletic rằng mình xem công việc này là “dự án quan trọng nhất, mang tính di sản nhất mà chúng tôi đang thúc đẩy”.
Sau đó ông nêu chi tiết cách tiến hành.
Hệ thống đào tạo trẻ Mỹ sẽ ra sao?
Đồng bộ — hay đúng hơn là thiếu đồng bộ — là khiếm khuyết cấu trúc đứng sau nhiều rào cản và sự kém hiệu quả của đào tạo trẻ Mỹ. Trong môi trường hiện nay, giải đấu và cơ quan quản lý mọc lên như nấm, cạnh tranh nhau về trẻ em và danh tiếng. Họ tuyên truyền triết lý khác nhau, hệ thống đăng ký cũng — như Helfrich nói — “đứt đoạn với nhau”.
Sự phân mảnh ấy, như nhiều người nhận xét, thường buộc câu lạc bộ và trẻ phải vượt huyện, vượt bang để thi đấu, vì họ không thể hoặc không muốn đối đầu với đội địa phương thuộc giải cạnh tranh.
Helfrich nói: “Thiếu đồng bộ nghĩa là nhận diện tài năng sẽ gặp vấn đề, nghĩa là chi phí tăng, và nghĩa là phụ huynh cùng gia đình bị rối. Vì vậy đồng bộ là biến số bạn phải chinh phục trước tiên.”
Để chinh phục điều đó, U.S. Soccer chủ trì một loạt những gì Helfrich gọi là “đối thoại đa bên được thiết kế chu đáo, giàu suy nghĩ”. Ví dụ trong giai đoạn tập trung trước World Cup của ĐT Mỹ, liên đoàn tổ chức hội nghị thượng đỉnh hai ngày tại trung tâm tập luyện quốc gia mới ở Georgia, mời đại diện các hiệp hội trẻ cấp bang, giải chuyên nghiệp và cơ quan khác. Helfrich nói tất cả các bên liên quan ấy “thực sự ngồi trong cùng một phòng, bàn những vấn đề chúng ta cần cùng giải quyết”.
Lãnh đạo U.S. Soccer cũng hợp tác với nhóm phát triển kỹ thuật của FIFA. Họ “đang soạn thảo một văn bản tầm nhìn và cấu trúc đào tạo trẻ tương lai — sản phẩm của những cuộc đối thoại ấy”, Helfrich nói. Tiếp theo bản thảo sẽ được lấy ý kiến phản hồi rồi hoàn thiện, “thành bản thiết kế về những thay đổi cần triển khai trong tương lai”. Helfrich từng làm việc nhiều thập niên tại Deloitte và gia nhập U.S. Soccer đầu năm 2026; ông dự kiến mọi thứ sẽ xong “trong vài tháng tới”.
Hiện tại, về chi tiết vẫn còn bất đồng. Nội dung cụ thể của các phương án đề xuất phải do chính những nhà quản lý đào tạo trẻ từng không thể chốt bất kỳ cải cách lớn nào trong lịch sử lần lượt làm rõ.
“Nhưng đại đa số chúng tôi ủng hộ hướng đi này,” Helfrich nói.
Vậy họ đang hướng tới đâu? Helfrich phác một cục diện tái tổ chức, trong đó “cấu trúc bóng đá cạnh tranh từ 11 đến 15 tuổi sẽ được tổ chức khác đi — liên kết chặt hơn, đồng thời địa phương hóa và khu vực hóa hơn”.
Như vậy, giảm các giải toàn quốc cũng sẽ cắt mạnh thứ ông gần đây gọi là “du lịch bóng đá”. Helfrich giải thích điều này “sẽ giảm đáng kể nhu cầu di chuyển để phát triển và trưởng thành”, từ đó hạ chi phí — vì trước tuổi teen, đi lại luôn là nguyên nhân chính khiến chi tiêu gia đình tăng vọt.
Ông cũng hình dung xây một “khung” cho cầu thủ tiềm năng ở các độ tuổi ấy, để họ có thể định kỳ “tụ họp tập luyện” miễn phí — “bất kể họ đang đá giải nào, dù là học viện trẻ MLS, câu lạc bộ ECNL, hay câu lạc bộ không liên kết”.
Nhưng làm sao những buổi tập định kỳ ấy lại miễn phí được? Xét cho cùng HLV, trang thiết bị, sân và quản lý đều tốn tiền. Như CEO U.S. Soccer JT Batson nói tháng trước: “Quy về bản chất, ‘miễn phí’ nghĩa là có người trả tiền.”
Dù vậy, ngày nay “có người” sẵn sàng và đủ khả năng trả nhiều hơn trước. Hệ thống Helfrich hình dung có thể do U.S. Soccer — với doanh thu năm đã vượt 300 triệu USD — tài trợ, hoặc do nhà tài trợ, nhà hảo tâm hay chủ thể khác cung cấp vốn.
Khi nói về phương án tài chính cải cách tổng thể, Batson bảo: “Chính quyền cần đứng ra. Các câu lạc bộ chuyên nghiệp sẽ tiếp tục tăng đầu tư. Tất nhiên đối tác doanh nghiệp và truyền thông của chúng tôi cũng cần góp sức theo những cách giúp chúng tôi đẩy việc này tiến lên. Và đương nhiên còn chính U.S. Soccer — chúng tôi cần hợp tác với FIFA để đặt chuẩn đúng và bảo đảm đồng tiền được dùng hiệu quả nhất.”
Kết quả sẽ là một hệ thống được đồng bộ lại, với sự trợ cấp từ các nguồn vốn ấy, khiến con đường tới bóng đá tinh hoa rõ ràng hơn và dễ tiếp cận hơn.
Điều đó cũng giúp các mắt nhìn tuyển chọn. Helfrich nói tương lai có thể xuất hiện “hệ thống nhận diện tài năng liên thông toàn quốc — mỗi cầu thủ chỉ một ID, bất kể tham gia giải nào, ở vùng nào, đá giải đấu gì, ID ấy sẽ theo cậu ấy”. Ông bổ sung: “Như vậy tôi lấy được video, làm đánh giá scouting, nắm được tình hình các cầu thủ ấy, và mọi người cần thấy thông tin đều thấy được — gồm cả những người phụ trách xây đội tuyển trẻ quốc gia.”
Đó chưa phải thuốc chữa bách bệnh, và nói rõ ra thì còn xa mới thành hình. Nhưng đúng là điều Helfrich muốn nói khi bàn về “thách thức những chiều cạnh hệ thống đang mang lợi cho một phần người tham gia mà không mang lại lợi ích cho toàn bộ bóng đá”; cũng là mục tiêu khi ông hình dung “một hệ thống hoàn toàn khác”.
Chinh phục ngưỡng tham gia và vấn đề HLV
Ở giai đoạn thanh thiếu niên, lệ phí thường nhảy từ vài trăm lên vài nghìn USD; nơi thực sự khó tham gia nhất là bóng đá cạnh tranh kiểu đi thi đấu xa — vùng đệm giữa đá vui và học viện trẻ MLS miễn phí.
Nhưng các độ tuổi sớm hơn cũng quan trọng về mặt phát triển — thậm chí còn hơn. HLV kỳ cựu Arsenal, nay là Giám đốc phát triển bóng đá toàn cầu của FIFA Arsène Wenger, khi ngồi cùng Batson và Helfrich tại buổi họp mặt tháng 7, nói: “Trong bóng đá, bạn cần bắt đầu từ rất nhỏ. Vì bàn chân phải được rèn luyện từ lúc 5, 6, 7 tuổi.”
Helfrich chỉ ra rằng với trẻ ở độ tuổi ấy, “trong mọi cộng đồng trên nước Mỹ đã có một số nơi miễn phí hoặc rất rẻ”. Đó là trường học, cùng các cơ quan công viên và giải trí.
Nhưng vấn đề là — cả Helfrich lẫn U.S. Soccer đều biết — “ở những nơi ấy, cấu hình chương trình bóng đá không ổn định”. Vì vậy họ đang cố hết sức thay đổi điều đó.
Đầu năm nay, với sự hỗ trợ của Bank of America, liên đoàn ra mắt chương trình “bóng đá học đường” được chờ đợi từ lâu. Đây là hành động đa hướng với mục tiêu “đến năm 2030 để mọi trường học trên cả nước đều có thể tham gia bóng đá”.
Helfrich nói đó là “bước đầu tiên để chinh phục vấn đề chi phí”. Ý tưởng “về bản chất là đưa bóng đá vào những môi trường vốn đã được thiết lập cho việc tham gia thể thao”.
Cả ông lẫn Batson đều nhắc rằng bóng rổ ăn sâu hơn trong văn hóa Mỹ, nên dễ triển khai hơn ở trường công. Batson nói: “Đó là tiền thuế giúp bóng rổ dễ tham gia hơn.”
Họ mong có thêm nguồn vốn kiểu đó để bóng đá bước vào đời sống của hàng triệu trẻ em. Làm thế nào?
Helfrich nói: “Bạn phải thuyết phục thị trưởng, hiệu trưởng và đối tác doanh nghiệp rằng bóng đá là lực lượng hướng thiện, rồi thuyết phục họ đổi chương trình học. Khi làm được điều đó, bạn có nhiều cơ hội hơn tiếp cận những đứa trẻ trong cộng đồng chưa từng chạm vào môn này. Kết quả là 15 năm sau, hồ tiềm năng siêu sao có thể lớn hơn. Vì vậy tôi không đánh giá thấp tầm quan trọng của điểm xuất phát.”
Họ còn cần dựng cầu nối giữa trường học và câu lạc bộ cạnh tranh. Hiện hai hệ thống gần như hoàn toàn đứt đoạn. Với nhiều trẻ từ gia đình nghèo hoặc nhập cư, con đường lúc này còn bị chặn bởi rào cản phi kinh tế — như hạn chế thời gian của phụ huynh hay yếu tố văn hóa — và kế hoạch của U.S. Soccer giải quyết các vấn đề thường bị bỏ quên ấy đến mức nào thì hiện chưa rõ.
Thiếu HLV cũng là vấn đề. Helfrich thừa nhận: “Ở mọi độ tuổi, số lượng và chất lượng HLV đủ năng lực dẫn dắt cầu thủ phát triển đều còn xa mới đủ.” Những HLV giỏi nhất chảy về các đội hình lớn tuổi hơn vì thu nhập cao hơn, hệ quả là các nhóm tuổi nhỏ then chốt thiếu người hướng dẫn đã được đào tạo.
Đó là vì sao HLV cũng là một trong bốn “chiều cạnh” cần “chinh phục”. Kế hoạch là gì?
“Nghe này, chúng tôi đang đẩy rất nhiều việc,” Helfrich nói. Để lấy ví dụ, ông nhắc rằng khắp nước Mỹ có hàng chục nghìn cầu thủ đại học, nhưng “cực ít” bước vào con đường dẫn dắt. Vậy ông đề xuất: liệu có thể bắt tay các chương trình đại học để cung cấp đào tạo chứng chỉ và sắp xếp việc làm thuận tiện hơn? Ông cũng nhắc có thể học theo mô hình “Teach For America” hay Peace Corps, dựng “cầu nối từ đại học tới vị trí nghề nghiệp”, đưa những HLV trẻ có động lực và năng khiếu vào các cộng đồng vốn khó tiếp cận.
Nhiều ý tưởng về hệ thống HLV cũng như các chiều cạnh khác hiện vẫn đang được phát triển. Từ góc nhìn ĐT Mỹ, những thành quả ấy ít nhất còn vài năm — thậm chí vài thập niên — mới có thể lộ diện, và cũng chưa chắc thực sự xuất hiện.
Đây không phải lần đầu các nhà quản lý bóng đá đưa ra kế hoạch cải cách hoành tráng; nhiều phương án trước đây đã chứng tỏ bất khả thi.
“Khác biệt là giờ chúng tôi có kế hoạch rõ ràng, toàn diện hơn, và cũng có nhiều người hơn ngồi quanh bàn,” Helfrich nói. “Vì vậy về sau mọi người nên đánh giá chúng tôi dựa trên khả năng thực thi kế hoạch.”