Trên bảng thành tích một kỳ Asiad của ba môn bóng lớn, bóng đá nam giành huy chương đồng và xếp trên bóng rổ nam cùng bóng đá nữ. Đây không phải sự đảo chiều về sức mạnh giải đấu, mà chỉ là một đợt bùng nổ giai đoạn đẹp mắt ở một giải có giới hạn độ tuổi cụ thể.
Asiad Aichi-Nagoya khép lại các môn bóng lớn, chúng ta giành 1 vàng 2 đồng. Huy chương vàng đến từ bóng chuyền nữ, hai huy chương đồng thuộc về bóng rổ nữ và đội Asiad của đội tuyển bóng đá.
Khi bóng chuyền nam thua Pakistan 0-3 ở trận tranh hạng ba, đội Asiad của bóng đá Trung Quốc cũng trở thành đội có thành tích tốt nhất trong ba môn bóng nam kỳ này.
Đây cũng là lần đầu trong lịch sử, ở cùng một kỳ Asiad, bóng đá nam có thứ hạng cuối cùng cao hơn bóng rổ nam và bóng đá nữ.
Tấm huy chương đồng của bóng đá nam phải đợi đúng 28 năm, và tiện thể lập kỷ lục lần đầu thành tích một kỳ Asiad vượt bóng rổ nam và bóng đá nữ. Nhìn kiểu nào cũng giống một quả trứng bất ngờ.
Vì sao đúng đội bóng đá nam Asiad này lại tạo nên bất ngờ?
Nhiều người vừa thấy huy chương đồng đã vô thức đồng nhất đội này với đội tuyển nam trưởng thành. Đó là lệch nhận thức lớn nhất.
Môn bóng đá nam ở Asiad, từ Asiad Busan 2002, đã áp dụng giới hạn tuổi U23. Mỗi đội được phép có tối đa 3 cầu thủ quá tuổi.
Những người đứng trên bục nhận giải lần này là đội Asiad lứa U23, không phải đội tuyển quốc gia trưởng thành đang đá vòng loại World Cup.
Đây cũng là lần đầu, sau khi đổi thể thức, một đội trong nước giành huy chương ở môn bóng đá nam Asiad. Lần gần nhất bóng đá nam có huy chương Asiad phải lần về Asiad Bangkok 1998, cách nhau đúng 28 năm.
Nền của đội này là các cầu thủ trẻ lứa 2005 và 2006 trong nước. Không ít người đã có suất ra sân ổn định ở Chinese Super League.
Huấn luyện viên trưởng Antonio dẫn đội mài hệ thống trong thời gian dài. Từ Asian Cup U23 đầu năm đến Asiad lần này, khung chiến thuật của đội không bị đập đi xây lại nhiều lần.
Ở vòng bảng, họ 1 thắng 2 hòa, giữ mạch bất bại và giành ngôi đầu bảng. Tứ kết thắng Thái Lan 3-0, lần đầu sau 28 năm lọt vào bán kết bóng đá nam Asiad.
Bán kết gặp Hàn Quốc, đội thua sát nút 1-2. Tuy nhiên Wang Yudong, 19 tuổi, đã ghi bàn, phá kỷ lục 40 năm bóng đá nam trong nước không ghi được bàn trước Hàn Quốc trên sân Asiad.
Trận tranh huy chương đồng gặp Uzbekistan, trong 90 phút hai bên hòa 2-2, rồi bị kéo vào loạt luân lưu khắc nghiệt. Thủ môn Li Hao hai lần cản phạt đền của đối phương. Cả đội chịu được áp lực và thắng 4-3 trên chấm phạt đền.
Nhận định của tôi là lần tỏa sáng này là kết quả chồng lên nhau của ba yếu tố: chọn người, chuẩn bị và luật tuổi. Không phải bóng đá nam trưởng thành trong nước đột nhiên đuổi kịp bóng rổ và bóng đá nữ.
Phía bóng rổ nam cũng cử một đội hình tuyển chọn Asiad, đi thẳng vào tứ kết, rồi thua Iran ở trận tranh huy chương đồng và xếp thứ tư.
Bóng đá nữ cũng lọt vào tứ kết, thua Hàn Quốc ở trận tranh đồng và cùng xếp thứ tư.
Hai đội ở bán kết đều chiến đến phút cuối, chỉ là không bước qua được ngưỡng cửa cuối cùng.
Không thể hiểu đơn giản rằng sức mạnh bóng rổ nam và bóng đá nữ đã sụp đổ. Chỉ có thể nói bảng đấu kỳ này, trạng thái đối thủ và may rủi trên sân đã cùng quyết định thứ hạng cuối cùng.
Một huy chương đồng Asiad có viết lại được cục diện lâu dài của ba môn bóng lớn hay không?
Một huy chương của giải U23 không thay đổi được nền nhân tài ở đáy của từng môn trong ba môn bóng lớn.
Cuộc so của ba môn bóng lớn không nhìn thứ hạng một giải trẻ, mà nhìn đội tuyển quốc gia trưởng thành, hệ thống giải đấu và năng lực liên tục sản sinh nhân tài trẻ.
Bóng chuyền nữ vẫn là đẳng cấp hàng đầu châu Á một cách ổn định, vững vàng giành huy chương vàng, và là nền tảng chắc nhất trong ba môn bóng lớn lần này.
Bóng rổ nữ giành huy chương đồng. Khung nòng cốt của đội đã chín, trong phạm vi châu Á vẫn thuộc nhóm đầu, chỉ là kỳ này chưa bứt lên tranh vàng.
Đội tuyển bóng đá nữ trưởng thành trên sân châu Á vẫn có sức cạnh tranh, chỉ là kho nhân tài lứa U20 và U23 đã bắt đầu cảm thấy sức đuổi của các đội Nhật Bản và Hàn Quốc.
Tin có lợi bên bóng đá nam là lứa cầu thủ này thuộc thế hệ 2005, đúng là nòng cốt để hướng tới đội Olympic dự Olympic Los Angeles 2028.
Tấm huy chương đồng chứng minh rằng trên sân chơi châu Á cùng lứa tuổi, cầu thủ trẻ trong nước có khả năng so kè với các đội mạnh như Nhật Bản, Hàn Quốc và Uzbekistan.
Nhưng giới hạn cũng rõ không kém. Trần của đội này vẫn bị ràng buộc bởi nền đất đào tạo trẻ trong nước.
Màn trình diễn chói sáng ở giải U23 rất khó chuyển thẳng sang sân chơi quốc tế của lứa trưởng thành.
Mấy chục năm qua, chúng ta đã thấy không ít đội trẻ tạo bất ngờ ở các giải châu Á, rồi khi lên đội trưởng thành, khoảng cách lại lộ ra.
Giải trẻ đấu bằng tập trung ngắn hạn, thiên phú thể chất và ý chí trên sân. Giải trưởng thành đấu bằng nguồn cung nhân tài liên tục suốt hơn mười năm.
Thứ tự mạnh yếu của ba môn bóng lớn trong tương lai có bị lật ngược từ đây?
Dao động thứ hạng của một kỳ Asiad vốn là chuyện thường ở một đại hội thể thao tổng hợp lớn, không thể lấy làm thước đo mạnh yếu của một môn.
Lượng khán giả, quy mô giải và logic tuyển chọn nhân tài của ba môn bóng lớn hoàn toàn không cùng một hệ.
Bóng rổ trong nước có nền tảng quần chúng rất lớn, mức độ thương mại hóa của giải chuyên nghiệp cao hơn. Dù đội trưởng thành bóng rổ nam đi qua đáy, bóng rổ học đường và bể nhân tài trẻ vẫn đang liên tục cung cấp cầu thủ.
Bóng đá nữ dựa trên hệ thống đào tạo trẻ và học đường nhiều năm, sàn của đội trưởng thành vẫn luôn ở đó, chỉ là tốc độ trưởng thành của đối thủ châu Á vượt kỳ vọng.
Lần đội trẻ bóng đá nam này phá vòng được coi là một tia sáng hiếm hoi trong đáy dài. Nhưng tia sáng không có nghĩa là trời đã sáng.
Chúng ta có thể reo hò khi nhóm cầu thủ trẻ này đứng trên bục nhận giải, nhưng không thể trực tiếp suy ra kết luận bóng đá nam đã vượt bóng rổ nam và bóng đá nữ.
Nếu đổi thước đo sang thành tích các giải châu lục của đội tuyển trưởng thành, vị trí của từng môn trong ba môn bóng lớn không có sự đảo lộn về bản chất.
Lần này chỉ là trên sân khấu riêng của Asiad, ở một nhóm tuổi riêng, đã xuất hiện một lần đổi chỗ thứ hạng hiếm có.
Sự trỗi dậy đồng loạt của ba môn bóng lớn mà cổ động viên trông đợi sẽ không tự đến chỉ vì một huy chương đồng của giải trẻ.
Khi Li Hao được đồng đội bế bổng, các cầu thủ quây quanh tấm huy chương đồng để ăn mừng, khung cảnh đủ lay động.
Giá trị của chiến thắng này nhiều hơn nằm ở chỗ tạo sự tự tin đại hội cho lứa 2005, và để lại cho đào tạo trẻ trong nước một mẫu thành công có thể ngồi lại mổ xẻ.
Còn cục diện ba môn bóng lớn có bị viết lại hay không, câu trả lời không nằm trên bục nhận giải ở Nagoya, mà nằm ở các giải đấu, sân học đường và sân tập đào tạo trẻ ngày này qua ngày khác trong vài năm tới.
Thể thao đỉnh cao chưa bao giờ có chuyện một trận định cả đời. Một tấm huy chương chỉ có thể đại diện cho điểm cuối của một chặng đường, không thể đoán trước thắng thua của vài năm sau.